Voorstellen voor de komende vier jaar 1. Nederland wereldland Maak verschil met solidaire politiek 1. Realisatie van minimaal de millenniumdoelen voor 2015 heeft de hoogste prioriteit. 2. Nederland oefent maximale druk uit op rijke landen zodat zij zich gaan houden aan de internationale afspraak om minimaal 0,7 procent van het BNP aan ontwikkelingssamenwerking te besteden. 3. Nederland geeft zelf het goede voorbeeld: 1,5 procent van het BNP wordt besteed aan de aanpak van mondiale problemen, waarvan 1,0 procent wordt ingezet voor het behalen van de millenniumdoelen en minstens 0,1 procent voor sociaal verantwoorde milieuprogramma's in ontwikkelingslanden. Daarnaast zal de coherentie van beleid tussen verschillende ministeries vergroot worden. 4. Nederland zet zich in voor snelle kwijtschelding van schulden van ontwikkelingslanden. De dan vrijkomende gelden worden gebruikt voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. 5. Eerlijke handel ten gunste van arme landen komt voorop te staan. Arme landen krijgen de mogelijkheid om de eigen markt te beschermen. Nederland zet zich in om de regels van de wereldhandel aan te passen: de import van producten en diensten die grote mens- en milieuschade toebrengen wordt verboden. Er komen bindende regels voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Institutionele beleggers moeten openheid van zaken geven over hun beleggingen. 6. Vooruitlopend op internationale afspraken stelt Nederland bindende regels voor maatschappelijk verantwoord ondernemen en voor sociale- en milieuverslaglegging. Er komen fiscale stimuleringsmaatregelen voor koplopers bij eerlijke handel en milieu. 7. Nederland en Europa maken zich sterk voor de democratisering van IMF en Wereldbank, zodat de invloed van ontwikkelingslanden groter wordt ten koste van Europa en de Verenigde Staten. 8. Ontwikkelingslanden hebben de zeggenschap en verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van hun land. Voor effectievere ontwikkelingssamenwerking kiest Nederland minder voor projecthulp en meer voor directe algemene financiële steun. Over de gerichte keuze van samenwerkingslanden worden afspraken gemaakt met landen in Europa. In landen die geen goed bestuur hebben, steunt Nederland vooral lokale maatschappelijke organisaties met financiering. Via de Europese Unie wordt diplomatieke, politieke en economische druk uitgeoefend op deze regimes. 9. Mensenrechten gelden altijd en overal en zijn onafhankelijk van ‘cultuurgebonden’ interpretaties. Nederland zal een actief beleid voeren om mensenrechtenverdragen te handhaven via diplomatieke druk en economische maatregelen. Handelsbelangen gaan nooit boven rechten van mens en milieu. Arme landen mogen basale diensten als water beschermen en (aids)medicijnen moeten toegankelijk zijn. 10. Mensenhandel, met name vrouwenhandel, moet worden bestreden. Dat doen we onder meer via bestaande internationale netwerken. Slachtoffers van vrouwenhandel en kinderprostitutie krijgen toegang tot beschermingsprogramma’s en verblijfsvergunningen. 11. De Nederlandse overheid draagt onze verworvenheden op het gebied van emancipatie van homo's, lesbo's, biseksuelen en transgenders actief en trots uit. 12. Nederland bevordert dat alle landen het verdrag van het Internationaal Strafhof ratificeren en hun volledige medewerking verlenen aan het Strafhof. Nederland zal vooral druk uitoefenen op de Verenigde Staten. Het hof krijgt een permanent opsporingsteam. Schenders van mensenrechten en veroorzakers van genocide worden overal aangepakt, ook als de misdaden in het verleden zijn gepleegd. Een sociaal en groen Europa 13. Nederland ijvert voor de totstandkoming van een nieuw verdrag dat de Europese Unie 19 democratischer, selectiever en slagvaardiger maakt. Daartoe wordt een nieuwe Europese Conventie samengesteld. Over het nieuwe verdrag wordt een referendum gehouden, bij voorkeur Europabreed. 14. De positie van het Europees Parlement wordt versterkt. Er komt meer directe democratie door referenda en het burgerinitiatief. Alle wetgevende vergaderingen van de raad van ministers zijn openbaar. Vergaderingen in Straatsburg worden afgeschaft. 15. Er moet een heldere afbakening van bevoegdheden tussen de Europese Unie en nationale staten komen. Dit waarborgt ondermeer nationaal zeggenschap over softdrugs, prostitutie, euthanasie, 'homohuwelijk' en publieke voorzieningen. De Europese Unie beperkt zich tot wetgeving op terreinen die grensoverschrijdend zijn of niet op nationaal niveau kunnen worden geregeld. Op deze Europese onderwerpen wordt het vetorecht van de Raad van Ministers teruggedrongen. 16. Rekening houdend met welvaartsverschillen tussen lidstaten, wordt een Europees bestaansminimum vastgelegd om sociale dumping tegen te gaan. Verdere organisatie van sociale zekerheid blijft nationaal. 17. Ter vervanging van de contributie uit de nationale schatkisten gaat de Europese Unie zelf belasting heffen op bedrijfswinsten en milieuvervuiling. Het landbouwbeleid wordt hervormd om duurzame landbouw en natuur- en landschapsbeheer te ondersteunen in plaats van de export. Een groene Europese economie vraagt meer investeringen in milieu, kennis en innovatie. 18. De Europese Unie houdt zich aan de belofte dat Turkije en de landen van de westelijke Balkan mogen toetreden als zij aan de toelatingseisen voldoen. Een veilige wereld 19. Het voorkomen van (gewapende) conflicten en de bevordering van veiligheid vergt meer politieke en financiële aandacht. Een regionale aanpak is hiervoor het uitgangspunt waarbij nationale staten, internationale en maatschappelijke organisaties en burgers nauw moeten samenwerken. De Europese Unie krijgt een eigen minister van Buitenlandse Zaken. De Verenigde Naties en regionale organisaties, zoals de OVSE en de Afrikaanse Unie, moeten meer mogelijkheden krijgen om potentiële conflicten sneller te deëscaleren. 20. Nederland stopt de steun aan de Amerikaanse geweldspolitiek tegen Irak en Afghanistan en werkt niet mee aan nieuw geweld tegen Iran en Syrië. Nederland zet zich in voor mensenrechten en democratisering in deze landen. 21. De Nederlandse krijgsmacht wordt omgevormd tot een vredesmacht gericht op het bevorderen van veiligheid en neemt uitsluitend deel aan internationale conflictbeheersing, conflictpreventie, vredesafdwinging en vredesbewaring. Nederland steunt de vorming van een Europese vredesmacht waardoor de Europese Unie een sterkere internationale positie krijgt en minder afhankelijk is van de Verenigde Staten. Zolang de NAVO bestaat, wordt haar rol bij vredesoperaties erkend. Het NAVO-lidmaatschap mag geen belemmering vormen voor verdergaande militaire integratie in Europees verband. Nederland stopt met participatie in de ontwikkeling van het gevechtsvliegtuig JSF. 22. Militair ingrijpen als laatste redmiddel voor het stoppen of voorkomen van genocide of ernstige mensenrechtenschendingen wordt uitsluitend gelegitimeerd door een mandaat van of toetsing door de Verenigde Naties en ontziet burgerdoelen. Interventie gebeurt alleen met een plan voor wederopbouw. 23. De wapenhandel wordt strikt gereguleerd en illegale wapenhandel bestreden. Nederland streeft in internationaal verband naar een verbod op wapens die disproportioneel schade toebrengen aan de bevolking zoals landmijnen, clusterbommen, nucleaire, chemische, bacteriologische en massavernietigingswapens. De Nederlandse wapenproductie wordt afgebouwd en de doorvoer van wapens wordt verboden. Kernwapens op ons grondgebied worden ontmanteld. Nederland spant zich in om het Non-Proliferatie Verdrag nieuw leven in te blazen. Dit moet ook van toepassing zijn op landen die door de VS als bondgenoten worden beschouwd. 24. Nederland steunt en neemt het initiatief voor wederopbouwprogramma’s in landen die uit een (burger)oorlog komen, zoals het opruimen van landmijnen, het bieden van nieuwe kansen aan kindsoldaten en het herstellen van ontstane milieuschade. 25. Vooral het voorkomen van terrorisme is belangrijk: dat doen we door de voedingsbodem 20 voor radicalisering zoveel mogelijk weg te nemen. Bestrijden van terrorisme gebeurt door (inter)nationale politie- en inlichtingendiensten onder het (inter)nationale recht. In het uiterste geval, bij concrete aanwijzigingen van terrorismenetwerken in falende staten en bij dreiging van grootschalige terroristische aanslagen, kan militair worden ingegrepen. Dit wordt vooraf goedgekeurd door de Verenigde Naties. Interventie gebeurt alleen met een plan voor wederopbouw. 26. Nederland zet zich maximaal in voor de totstandkoming van een levensvatbare democratische Palestijnse staat overeenkomstig VN-resoluties. Europa zet druk op Israël om alle bezette gebieden te ontruimen. Nederland spant zich ervoor in, ondermeer door sancties, dat de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof over het afbreken van de muur en het ontmantelen van de nederzettingen, in zijn geheel wordt uitgevoerd. Tevens wordt druk uitgeoefend op de aanwezige radicale partijen om zowel Israël als Palestina te erkennen. Soevereiniteit van beide staten is een voorwaarde voor een blijvend vredesproces. 27. Bij vredesmissies van de Verenigde Naties wordt de rol van vrouwen versterkt (conform Veiligheidsraadresolutie 1325) en er komt meer aandacht voor de effecten van conflicten en vredesoperaties op vrouwen. Dit wordt topprioriteit binnen Defensie en zal door Nederland gepromoot worden binnen de NAVO. Nederland heeft speciale aandacht voor situaties waarin vrouwen worden onderdrukt en misbruikt en zet die op de internationale agenda. Natuurlijk migreren mensen 28. Asielzoekers zijn verzekerd van een snelle asielprocedure, maar zorgvuldigheid vraagt erom dat zij zonder grote tijdsdruk gehoord worden over de redenen van het asielverzoek. Zij worden in staat gesteld in elke fase van de asielprocedure nieuwe feiten en omstandigheden in te brengen. Dat geldt bijvoorbeeld voor homo's of mensen met een specifieke religieuze achtergrond die niet veilig kunnen terugkeren in het land van herkomst. Betere Europese afspraken moeten de naleving van het VN-Vluchtelingenverdrag waarborgen. Asielzoekers mogen niet worden afgeschoven naar landen buiten de Europese Unie. De beoordeling of een land veilig is, moet objectief zijn (niet alleen informatie van ambassades, maar ook van mensenrechtenorganisaties). Als na drie jaar nog geen definitieve beslissing op het asielverzoek is genomen, wordt een verblijfsvergunning toegekend. 29. Asielzoekerscentra worden kleinschalig met voldoende privacy. Asielzoekers mogen leren en werken zolang ze in Nederland zijn. Met name asielzoekers met kinderen hoeven niet steeds te verhuizen. 30. Voor de 26.000 asielzoekers uit de oude asielwet komt er alsnog een generaal pardon. Dit geldt ook voor de slachtoffers van de Schipholbrand. Zij krijgen een verblijfsvergunning, tenzij ze strafrechtelijk zijn veroordeeld voor ernstige misdrijven. 31. Veilige terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers wordt afgedwongen door met herkomstlanden terugkeerovereenkomsten af te sluiten. Als veilige terugkeer niet mogelijk is, worden mensen niet op straat gezet, maar krijgen ze een verblijfsvergunning. Uitgeprocedeerde asielzoekers en illegalen mogen alleen onder strikte voorwaarden en voor een zeer beperkte duur in bewaring worden genomen. De omstandigheden in de gesloten opvang zijn veilig en humaan. Kinderen worden niet in de gevangenis geplaatst. Noodvoorzieningen zoals tijdelijke cellencomplexen en bajesboten zijn uit den boze en worden zo snel mogelijk gesloten. Voor vreemdelingen die zich niet kunnen verzekeren is medische zorg beschikbaar. 32. Arbeidsmigratie naar Nederland wordt bij voorkeur Europees geregeld. Rekening houdend met de belangen van ontwikkelingslanden, wordt er voor arbeidsmigranten van buiten de Europese Unie sneller een tijdelijke arbeidsvergunning verstrekt bij onvoldoende Nederlands (of Europees) arbeidsaanbod. Er komt een regeling die illegalen die lang hier zijn, legaliseert, bij voorkeur in Europees verband. Per 1 januari 2007 krijgen de inwoners van de landen die in 2004 zijn toegetreden tot de Europese Unie vrije toegang tot de Nederlandse arbeidsmarkt. Het toezicht op arbeidsvoorwaarden en huisvesting wordt verder aangescherpt. 33. De inkomenseis voor huwelijksmigratie wordt afgeschaft. Als je allebei ten minste achttien jaar bent, mag je partner naar Nederland migreren. De verplichte inburgering in het buitenland wordt afgeschaft en de leges verlaagd. De toegelaten partner moet deelnemen aan een inburgeringstraject in Nederland dat hem of haar kansrijk maakt om te participeren in de samenleving. Partners kunnen na één jaar afhankelijk verblijfsrecht een zelfstandig permanent 21 verblijfsrecht krijgen of eerder als er sprake is van fysiek of psychisch geweld, seksueel misbruik of overlijden van de partner. Het niet behalen van de inburgeringstoets mag het verlenen van de zelfstandige verblijfsvergunning niet in de weg staan. 2. Een vrijzinnig land Streven naar emancipatie, uitsluiting en discriminatie bestrijden 1. De overheid bevordert dat ook in eigen land de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens volledig wordt toegepast. Een onafhankelijke instantie toetst in hoeverre deze echt inhoud krijgen. 2. Vrijwaring van discriminatie is essentieel voor persoonlijke ontplooiing. De wetgeving voor gelijke behandeling wordt verbeterd. In artikel 1 van de grondwet wordt expliciet gemaakt dat ook discriminatie op grond van homoseksualiteit, leeftijd en handicap niet geaccepteerd wordt. De Commissie Gelijke Behandeling krijgt de bevoegdheid bestuurlijke boetes op te leggen bij ernstige overtredingen. Overheidsbeleid moet voortaan voldoen aan de normen voor gelijke behandeling en kan door de Commissie Gelijke Behandeling aan de wet worden getoetst. De Wet Gelijke Behandeling wordt verbeterd zodat iedereen, ook op grond van leeftijd, handicap en homoseksualiteit, volwaardige bescherming geniet. 3. Gemeenten verlenen geen subsidies en vergunningen en sluiten desnoods publieke gelegenheden als er gediscrimineerd wordt. De arbeidsinspectie gaat strenger optreden tegen discriminatie op de arbeidsmarkt. CAO’s worden alleen algemeen verbindend verklaard als concrete doelen en inspanningen worden vastgesteld voor evenredige arbeidsdeelname en diversiteitsbeleid. De overheid geeft het goede voorbeeld door anoniem solliciteren toe te passen en bij overheidsopdrachten voorrang te geven aan maatschappelijk verantwoord ondernemende bedrijven en organisaties. 4. De ondersteuning van slachtoffers van discriminatie wordt verbeterd. Zij kunnen terecht bij een professioneel en landelijk dekkend stelsel van bureaus tegen discriminatie. De overheid stelt hiervoor voldoende middelen beschikbaar. 5. Veelbelovende initiatieven van organisaties die bijdragen aan emancipatie worden ondersteund. Scholen besteden aandacht aan de vrijheid van partnerkeuze en versterking van de weerbaarheid van meisjes en homo’s tegen druk vanuit hun omgeving over hun relaties en seksualiteit. Wij zijn voor een verbod op gedwongen huwelijken. 6. De komende vier jaar wordt het aantal inburgeringscursussen fors uitgebreid. Die zijn gericht op zelfstandige deelname aan de Nederlandse maatschappij. Bij wachtlijsten krijgen moeders met jonge kinderen voorrang. Voor oudkomers die afhankelijk zijn van een uitkering en makkelijk bemiddelbaar zijn voor werk, maar die onvoldoende de Nederlandse taal beheersen, is deelname verplicht. Inburgeringscursussen moeten aan kwaliteitseisen voldoen. Er komt geen verplichte deelname aan de Naturalisatiedag. Samen wonen, samen naar school 7. Alle woonwijken worden toegankelijk voor alle inkomensgroepen. Mensen krijgen meer keuzevrijheid door gemengd te bouwen voor arm en rijk, kopers en huurders. Dat geldt zowel voor de op te knappen bestaande wijken als nieuwbouwwijken. De overheid dwingt de gemengde woningbouw af bij woningbouwcorporaties en projectontwikkelaars. 8. Lage overheden krijgen de ruimte om harde afspraken te maken met woningbouwcorporaties over het tegengaan van segregatie. Gemeenten worden verplicht gemengd te bouwen en te verhuren. 9. Artikel 23 van de grondwet (vrijheid van onderwijs) wordt gemoderniseerd. Bijzondere scholen zijn verplicht leerlingen te accepteren indien de grondslag van de school wordt gerespecteerd. Gemeenten krijgen tevens de plicht en de bevoegdheid om met alle scholen bindende afspraken te maken over het tegengaan van witte en zwarte scholen. 22 3. Zoveel mensen, zoveel talenten Geen talent blijft onbenut 1. Om alle talenten te benutten krijgt het onderwijs in Nederland een forse financiële impuls. Het algehele onderwijsniveau van de Nederlandse bevolking wordt verhoogd. Leerlingen krijgen meer individuele aandacht. Het aantal voortijdige schoolverlaters wordt binnen vier jaar gehalveerd. Functioneel analfabetisme onder allochtonen en autochtonen in Nederland wordt met kracht bestreden. 2. Er komen in het hele land voorscholen om achterstanden bij peuters te bestrijden en te voorkomen. Alle basisscholen worden brede scholen en zijn voortaan open van zeven tot zeven. De brede school biedt onderwijs, opvang, culturele en sportieve activiteiten. De brede school werkt samen met centra voor jeugd en gezin om problemen snel en effectief aan te pakken. Scholen worden gefaciliteerd om (digitaal) pesten tegen te gaan. Het gymnastiek- en zwemonderwijs moet opnieuw een belangrijke plaats innemen op de basisschool. 3. In het VMBO komt beter praktijkgericht beroepsonderwijs op maat. De doorstroming van VMBO naar MBO wordt verbeterd. Er komen meer leerlingbegeleiders. Jongeren die dreigen uit te vallen krijgen een eigen coach of studiebegeleider. 4. Werken in het onderwijs wordt aantrekkelijker gemaakt, zodat de motivatie en de betrokkenheid van leraren bij leerlingen en leerstof toenemen. De werkdruk wordt verminderd: leraren geven minder uren les en krijgen betere ondersteuning door klasse-assistenten, gespecialiseerde vakdocenten en conciërges. Leraren worden beter betaald, vooral de leraren die onderwijs geven aan veel scholieren met achterstanden of moeilijk lerende jongeren. 5. De bureaucratie in het onderwijs wordt teruggedrongen. Er wordt slechts verantwoording op hoofdlijnen van prestaties gevraagd. Schaalvergrotingen en fusies in het basis- en middelbaar onderwijs worden beoordeeld op maatschappelijke wenselijkheid. De kwaliteit van scholen wordt beter gecontroleerd door de Onderwijsinspectie. 6. Gemeenten krijgen een grotere verantwoordelijkheid voor het basis-, voortgezet, beroepsen volwassenonderwijs. Zij kunnen dan segregatie, schooluitval, taal- en leerachterstand effectiever aanpakken. Financiën zijn geen reden de instroom van kinderen in speciaal onderwijs te beperken. Het regulier onderwijs wordt voor deze opvang beter toegerust. Scholen, lokaal bestuur en bedrijfsleven zijn verantwoordelijk voor het creëren van voldoende stageplekken en leerwerk-trajecten. 7. Het wordt het bedrijfsleven onmogelijk gemaakt om via scholen aan jonge consumentenbinding te doen. In het beroepsonderwijs wordt de band met het bedrijfsleven juist versterkt. Hier is directe sponsoring van scholen toegestaan, bijvoorbeeld in de vorm van nieuwe apparatuur. Dit kennisland kan zoveel beter 8. Het aantal jongeren dat hoger onderwijs volgt moet in de komende jaren sterk toenemen. De toegankelijkheid van het hoger onderwijs wordt vergroot door hogere studiebeurzen. Die worden gefinancierd door een inkomensafhankelijke academicibelasting voor afgestudeerden. Buitenlandse studenten krijgen makkelijker toegang tot ons hoger onderwijs. 9. In het hoger onderwijs worden gevarieerde studiepatronen en flexibele combinaties van studeren en werken/ondernemen de norm. De kwaliteit van het hoger onderwijs moet omhoog door instellingen meer ruimte te geven voor een diverser onderwijsaanbod. Maatregelen die de toegankelijkheid van het hoger onderwijs bedreigen, zoals de mogelijkheid van selectie en collegegelddifferentiatie, worden teruggedraaid. Buitenlandse studenten krijgen makkelijker toegang tot ons hoger onderwijs. 10. Er worden met universiteiten afspraken gemaakt over een evenredig personeelsbeleid. Jongeren, vrouwen en migranten krijgen meer kans op een baan in de wetenschap. 23 4. Het goede leven Leven met schone lucht 1. In vier jaar neemt het aanbod én gebruik van het openbaar vervoer toe met twintig procent. Openbaar vervoer, auto en fiets sluiten beter op elkaar aan. Er komen experimenten met gratis openbaar vervoer. Het openbaar vervoer moet uitstekend toegankelijk zijn voor ouderen en gehandicapten. 2. De lucht in steden en langs snelwegen wordt fors schoner en het aantal files wordt verminderd. Vóór 2009 wordt een slimme kilometerheffing ingevoerd. De opbrengsten komen voor een belangrijk deel ten goede aan het openbaar vervoer. Er komen meer schone, energiezuinige auto’s, bussen en vrachtwagens door gerichte subsidies en heffingen. Er komen geen nieuwe grootschalige asfaltprojecten meer, zoals nieuwe snelwegen en wegverbredingen. 3. Het verkeer veroorzaakt minder slachtoffers door handhaving van maximumsnelheid rond scholen en in woonwijken van dertig km/u of minder, de invoering van verplichte terugkomdagen voor nieuwe rijbewijshouders en een aanscherping van de alcohol- en drugscontroles. 4. De overlast en de milieuvervuiling van de luchtvaart worden drastisch verlaagd. Luchthavens in Nederland worden minder gebruikt voor overstappers. Schoner vliegen wordt gestimuleerd door Europese en internationale afspraken over CO2-uitstoot. Nederland voert milieu- en geluidsheffingen op vliegverkeer in. De belastingvrijstelling in de Europese Unie voor kerosine wordt opgeheven. Er komen harde geluidsnormen voor de directe én wijde omgeving van Schiphol en andere (regionale) vliegvelden. 5. Er komt een landelijk wandel- en fietsoffensief met de aanleg van 5.000 km extra wandelpad en 3.000 km fiets- en skeelerpad. Fietsroutes worden veiliger en er komen meer gratis bewaakte fietsstallingen in de binnensteden. 6. Duisternis is een milieukwaliteit. De lichtuitstoot wordt fors verminderd. 7. Ook in het binnenmilieu moet de lucht schoon zijn. De overheid ziet toe op een gezonde luchtkwaliteit in gebouwen zoals scholen. Genieten van het landschap 8. Nederland krijgt voldoende natuur met een rijke dieren- en plantenwereld. Iedereen moet binnen een half uur kunnen genieten van de natuur. Het lint van natuurgebieden (de Ecologische Hoofdstructuur) is klaar in 2015 en is goed per openbaar vervoer bereikbaar. In natuurgebieden als de Noordzee, de Waddenzee, de Biesbosch en De Peel is geen plaats voor schadelijke economische activiteiten als gasboring en landaanwinning. 9. Nederland wordt voldoende beschermd tegen natte voeten, juist door water de ruimte te geven. Waterberging biedt nieuwe kansen voor natuur en recreatie. Rivieren worden sterker verruimd en vaker onderling verbonden. In 2010 is het verdroogde areaal van natuurgebieden met dertig procent verkleind. 10. Het groen krijgt een grote beurt. Met een Deltaplan voor het landschap worden kenmerkende cultuurlandschappen door de aanleg van duizenden kilometers nieuwe heggen, houtwallen en akkerranden in ere hersteld. Er worden dertig Nationale landschappen beschermd en ontwikkeld. Woonwijken bestaan voor minimaal tien procent uit groen en speelterreinen voor kinderen, in nieuwbouwwijken is dit vijftien procent. 11. Met voldoende diensten en voorzieningen, en toegankelijk openbaar vervoer wordt het platteland een prettige plek om te wonen, te werken en te recreëren. Boeren verdienen deels hun inkomen met de ontwikkeling van (agrarische) natuur, recreatie, dienstverlening en zorg. Duurzame innovaties op het platteland worden gestimuleerd. Met betrokkenheid van de plattelandsbevolking worden samenwerkingsverbanden ondersteund. Het Europese landbouwbeleid wordt hervormd. Exportsubsidies voor landbouwproducten worden onmiddellijk afgeschaft en handelsverstorende interne Europese landbouwsubsidies worden drastisch verminderd. Biologische en diervriendelijke landbouw wordt krachtig bevorderd. 12. De verrommeling van het landschap wordt gestopt door bedrijfsterreinen en woningbouwlocaties in het landschap in te passen. Nieuwe wijken en bedrijventerreinen worden zoveel mogelijk duurzaam en ecologisch ingericht. Gebouwen worden gebouwd 24 volgens de beste technieken voor duurzaam bouwen. De grote open ruimte van het Groene Hart mag niet worden aangetast. 13. De economische ontwikkeling van regio's zoals Limburg en het Noorden wordt gestimuleerd door beleid dat gericht is op meer banen en duurzame ontwikkeling. Er komt een snelle treinverbinding tussen het Noorden en de Randstad. Dieren hebben rechten 14. Dieren hebben recht op een goed leven. Dierenrechten worden opgenomen in de Grondwet en in een nieuw Europees verdrag. Dieren mogen niet onnodig pijn lijden. Veetransporten worden aan banden gelegd en in duur beperkt. Er komt een verbod op dieronvriendelijke ingrepen. Voor huisdieren worden de voorschriften aangescherpt. Er komt een verbod op het houden van nertsen en andere pelsdieren. Beroepsvissers gebruiken methoden waarbij vissen niet of nauwelijks lijden. De plezierjacht wordt verboden. Er komt meer capaciteit bij politie en justitie voor het opsporen en straffen van dierenmishandeling en verwaarlozing. Bij herhaalde en ernstige dierenmishandeling kan iemand een verbod op het houden van dieren worden opgelegd. 15. Het aantal dierproeven wordt de komende kabinetsperiode in stappen verminderd met minimaal vijftig procent. 16. In 2015 is de bio-industrie in Nederland verdwenen. Het aandeel biologische landbouw is dan 25 procent. Landbouwdieren scharrelen weer buiten. Dieren worden ingeënt tegen ziektes als vogelgriep en MKZ, zodat grootschalig doden achterwege kan blijven. We streven in Europees verband naar een verbod op de invoer van exotische dieren en het vervaardigen van foie gras. 17. Het eten van diervriendelijke producten wordt goedkoper. Prijsmaatregelen zorgen voor een jaarlijkse groei van de consumptie van ecologische producten van twintig procent. 18. Voor genetische modificatie geldt het voorzorgsprincipe om milieu en gezondheid te beschermen. Er komt een duidelijk etiket voor producten die met behulp van genetische veranderingen zijn gemaakt. Octrooien en patenten op genen en levende organismen zijn niet mogelijk. Fijn wonen 19. De woningnood onder jongeren, starters, studenten, ouderen en gehandicapten wordt aangepakt. Er worden ruim 400.000 nieuwe woningen gebouwd volgens de principes van duurzaam bouwen in de bestaande kernen, waarvan 40 procent sociale woningbouw. Door het verminderen van de schaarste stagneren de prijsstijgingen van woningen en wordt de doorstroming op de woningmarkt verbeterd. De wachttijd voor een betaalbare huurwoning daalt van gemiddeld 3,5 jaar naar een half jaar. Sloop wordt ontmoedigd en toekomstbestendige omvorming en renovatie van verouderde panden wordt gestimuleerd. 20. In de Randstad vindt (ver)nieuwbouw vooral plaats binnen de bebouwde kom. Daar komen duurzame woonwijken die een toonzaal zijn voor innovatieve technieken: er wordt net zoveel energie geproduceerd als gebruikt. Ontwikkelingen zijn gericht op kwaliteitsverbetering en verdichting binnen steden en dorpen. Waardevolle open gebieden worden gespaard. 21. Er worden 40.000 nieuwe woningen gerealiseerd in leegstaande kantoorpanden. Om dit te bereiken worden vastgoedeigenaren en gemeenten financieel geprikkeld. Er komt geen antikraakwet. 22. Buurtbewoners krijgen meer zeggenschap bij de inrichting en het beheer van hun directe woonomgeving. 23. De keuzevrijheid van mensen met lage en middeninkomens wordt vergroot door huurders het recht te geven hun woning met korting te kopen van de woningbouwcorporatie, in combinatie met een terugkooprecht voor verhuurders. 24. Huurders krijgen het recht om, individueel en collectief, verbeteringen aan de woning en woonomgeving af te dwingen. Ook krijgen klussende huurders een verbetersubsidie en een korting op de huurprijs. 25. Bij nieuwbouw krijgen mensen als particuliere opdrachtgevers voorrang boven projectontwikkelaars. 26. Aan de bevoordeling van mensen met een koopwoning ten opzichte van huurders, en met name de bevoordeling van rijke en vermogende huishoudens, komt een einde met de 25 aanpassing van de hypotheekrenteaftrek. Het onderscheid tussen zelfstandige en onzelfstandige woonruimte verdwijnt. De beperking van de huurtoeslag voor jongeren tot 23 jaar vervalt. Ook studenten, woongroepers en huurders bij een hospita met te hoge woonlasten krijgen dan recht op huurtoeslag. 27. Er vindt geen verdergaande huurliberalisatie plaats en de gemiddelde huurverhoging is niet hoger dan de inflatie, zodat sociale huurwoningen toegankelijk blijven voor huishoudens met een laag inkomen. Activiteiten van corporaties moeten gerelateerd zijn aan het in stand houden van de voorraad van huurwoningen voor huishoudens met een laag inkomen. De invloed van huurders op het beleid van de corporaties wordt versterkt. 5. Duurzame welvaart Werk maken van groene innovatie 1. Een innovatieve duurzame samenleving wordt bevorderd door het principe 'de vervuiler betaalt' zo volledig mogelijk toe te passen. Emissierechten worden niet gratis uitgedeeld, maar geveild. Naast heffingen en verhandelbare emissierechten wordt nationale en Europese weten regelgeving gebruikt om effectief milieubeleid te voeren. Subsidies worden terughoudend gegeven. 2. De invoering van een grootverbruikerheffing op energie draagt bij aan de gewenste verandering van de structuur van de Nederlandse economie. Die wordt minder energieintensief en meer gericht op innovatie en kennis. Bedrijven worden gestimuleerd om warmte, water en restproducten uit te wisselen zodat het gebruik hiervan vermindert. Waterbesparing wordt bevorderd. 3. De overheid geeft zelf het goede voorbeeld in het steunen van duurzame innovaties: zij gebruikt groene stroom, koopt biologische en fair trade producten, maakt waar mogelijk gebruik van open source software en bouwt duurzaam. Nieuwe energie 4. Nederland is voortrekker van een revolutionair Europees milieu- en energiebeleid. Zelf zet Nederland in op forse energiebesparing: twee procent minder energiegebruik per jaar. Veel kan bereikt worden door het isoleren van oude huizen, het gebruik van energiezuinige apparaten zoals spaarlampen en terugdringen van het standby-gebruik. Er worden op lange termijn alleen nog energiezuinige auto’s toegelaten op de Europese markt. 5. Duurzame energie wordt waar nodig gestimuleerd met subsidies (die continuïteit kennen) en concreet gerealiseerd door voor energieleveranciers de doelstellingen voor het aandeel duurzame energie aan te scherpen in de tijd, vanaf 10 procent in 2010 naar 25 procent in 2020. Nederland streeft internationaal naar strenge eisen waaraan biobrandstoffen moeten voldoen en aan de herkomst en het soort materiaal dat energiecentrales mogen bijstoken voor het opwekken van groene stroom. 6. Nederland en Europa zetten een diplomatiek offensief in voor behoud van wereldwijde biodiversiteit en voor een internationale aanpak van klimaatverandering. Het vervolg op Kyoto moet een ambitieus en zo volledig mogelijk akkoord zijn. De inzet van handelssancties wordt niet geschuwd bij rijke landen die blijven weigeren deel te nemen. Ontwikkelingslanden worden meer gestimuleerd om mee te doen. Evenals lagere overheden en multinationals. 7. De overheid faciliteert een netwerk van ecoteams op wijkniveau om mensen bewust te maken van hoe men met behoud van welzijn kan bijdragen aan een milieuvriendelijke wereld en geld kan besparen. 8. Kernenergie is geen optie. Borssele wordt alsnog versneld, uiterlijk in 2013, gesloten. 6. Iedereen werkt mee 26 Werken aan werken 1. De arbeidsparticipatie neemt sterk toe en de werkloosheid gaat fors omlaag. Langdurige werkloosheid wordt voorkomen. Werken tegen een laag loon levert financieel meer op door invoering van een gedeeltelijk basisinkomen voor werknemers. Dat zorgt ervoor dat economische zelfstandigheid eerder mogelijk wordt met een deeltijdbaan en laag loon. De loonkosten voor met name laagbetaalde arbeid voor werkgevers worden verlaagd. Er komen verplichte quota voor het aantal gedeeltelijk arbeidsgehandicapten dat werkgevers, uitgezonderd kleine bedrijfjes en organisaties, in dienst moet hebben. Verder wordt het in dienst nemen van gedeeltelijk arbeidsgehandicapten gestimuleerd en gefaciliteerd. Bekendheid van bestaande regelingen met dit doel wordt bij werkgevers vergroot. 2. Kleine en startende ondernemers worden gestimuleerd en ondersteund. De financiële en administratieve lasten voor kleine ondernemers worden minder. Het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen in de sociale zekerheidsregelingen wordt verminderd door zelfstandigen aan meer regelingen mee te laten doen. Mensen zonder werk worden beter met hulp en geld ondersteund als ze een eigen bedrijf willen opzetten. Met selectief inkoopbeleid van de overheid krijgen innovatieve ondernemers voorrang. 3. Er wordt een eenvoudig en uitgebreid systeem van dienstencheques ingevoerd voor klussen in en om het huis. Klussen worden goedkoper en daarmee makkelijker uitbesteed. Zwart werk wordt teruggedrongen en iedereen die nu aan de kant staat wordt gestimuleerd om met de dienstencheques (in ieder geval gedeeltelijk) aan het werk te gaan. 4. Nederland zet zich in om in Brussel te regelen dat het lage BTW-tarief voor ambachtelijke dienstverlening (zoals schoenmakers en kappers) zonder boven-lokale afzetmarkt mogelijk is of blijft. Eerlijke kansen voor iedereen 5. De ontslagbescherming voor mensen met tijdelijk werk wordt verbeterd. Er komt een eenduidig ontslagrecht met korte procedures, zodat outsiders betere kansen krijgen op de arbeidsmarkt. De ontslagbescherming voor zieke en gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers wordt versterkt. Alle werknemers krijgen door werkgevers gefinancierde scholingsrechten. Deze individuele scholingsrechten bedragen 8% van het loon tot aan modaal, tenzij CAOpartijen hiervan willen afwijken. Bij onvoldoende investeringen in scholing krijgen werknemers recht op een ontslagvergoeding die aan scholing moet worden besteed. Werkgevers die bovengemiddeld werknemers ontslaan, betalen meer aan de WW. 6. Bedrijven mogen geen prooi worden van grillige investeerders die jagen op snelle winst. De overheid stelt grenzen aan de macht van aandeelhouders via strikte regels voor overnames, maximale transparantie van betrokken partijen en beperking van aftrekbaarheid van financieringslasten. 7. Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO's) worden alleen dan algemeen verbindend verklaard als er harde afspraken zijn gemaakt over evenredige vertegenwoordiging (sekse, leeftijd en etniciteit) in het personeelsbestand. Werkgevers en werknemersorganisaties bevorderen effectief dat werknemers zo lang mogelijk actief kunnen blijven met aangepast werk of gerichte scholing. 8. Zijn mensen werkloos, dan krijgen ze gedurende de duur van de WW-uitkering de tijd om zelf werk te zoeken of een bedrijf te starten, zo nodig met steun van de gemeente. Mensen met een uitkering zonder startkwalificatie hebben recht op onderwijs. Ze kunnen daartoe door de uitkerende instantie worden verplicht. Wie na één jaar toch nog werkloos is, gaat een participatiecontract met de lokale overheid aan tegen betaling van ten minste het minimumloon. Participatie kan van alles zijn: vrijwilligerswerk, scholing, leer-werk-trajecten. Ook mensen die nu nog in de bijstand zitten krijgen een contract. Zo nodig worden in het participatiecontract afspraken gemaakt over noodzakelijke hulpverlening. Daarbij wordt rekening gehouden met zorgtaken. Strijd tegen uitsluiting 9. Mensen die tijdelijk of langdurig niet kunnen werken krijgen een hogere uitkering. De WWuitkering wordt het eerste half jaar negentig procent en het tweede half jaar tachtig procent 27 van het laatstverdiende loon. Mensen met tijdelijk werk krijgen sneller toegang tot de WW. Mensen die nu in de bijstand zitten maar feitelijk arbeidsongeschikt zijn, krijgen een uitkering op het niveau van het minimumloon. Bij de keuring van gedeeltelijk arbeidsgeschikte werknemers worden mensen die (gedeeltelijk) worden goedgekeurd direct bemiddeld naar werk. Er komen meer financiële prikkels voor werkgevers om mensen niet met een uitkering af te schepen, goed personeelsbeleid te voeren en bijvoorbeeld langdurig werklozen in dienst te nemen. 10. Armoede komt hard aan bij kinderen. De komende vier jaar wordt de armoede bij gezinnen met kinderen teruggedrongen. Gemeenten mogen niet langer alleenstaande ouders met een uitkering aan de kant laten staan door hen standaard een sollicitatievrijstelling te geven. Gemeenten moeten met maatwerk zorgen voor voldoende mogelijkheden voor deeltijdwerk en kinderopvang. De Kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk, zodat de overheidssubsidie terecht komt waar deze het hardste nodig is. 11. De AOW-uitkering gaat met 10% omhoog. Migranten afkomstig uit landen zonder oudedagsvoorziening die geen volledige AOW hebben opgebouwd in Nederland krijgen alsnog recht op een volledige AOW. Chronisch zieken en gehandicapten worden voor extra kosten door hun ziekte of handicap gecompenseerd. 12. Het aantal mensen met problematische schulden wordt fors teruggedrongen. Er komt een reclameverbod voor consumptief krediet op radio en tv. Daarnaast gaan aanbieders van kredieten verplicht meebetalen aan schuldhulpverlening. Iedereen die schuldhulpverlening nodig heeft, krijgt deze zo snel mogelijk. 7. Ontspannen zorgen Tijd voor een ander 1. Ontspannen werken wordt de norm. Deeltijdwerk wordt aantrekkelijk en eerder lonend gemaakt door invoering van een gedeeltelijk basisinkomen voor werkenden. De zeggenschap van werknemers over werktijden en thuiswerken wordt vergroot. 2. Arbeid en zorg wordt eerlijker verdeeld tussen mannen en vrouwen. Financiële voordelen voor traditionele gezinnen in de belastingen en sociale zekerheid worden geleidelijk afgeschaft. De levensloopregeling en spaarloon worden omgebouwd tot ruimere en betaalde verlofregelingen die flexibel op te nemen zijn. Verlofregelingen zijn bedoeld voor de zorg voor kinderen en voor de zorg voor zieke familieleden en vrienden. Het zwangerschaps- en bevallingsverlof gaat van zestien weken naar een half jaar. Partners krijgen twee weken kraamverlof in plaats van de huidige twee dagen. Ouderschapsverlof gaat van drie maanden naar een half jaar per ouder per kind. 3. Kinderopvang wordt een gratis basisvoorziening. Ouders mogen kiezen tussen professionele kinderopvang of een persoonsgebonden budget voor informele kinderopvang. De kwaliteit van de professionele kinderopvang wordt verbeterd en de openingstijden worden verruimd. Scholen bieden allemaal een dagarrangement voor kinderen met allerlei activiteiten, gezond eten en professionele leiding. Zorg dichtbij 4. Wijken en buurten krijgen meer voorzieningen voor ontplooiing, ontmoeting en ontspanning. Sport, buurt- en jongerencentra en andere voorzieningen zijn voor iedereen dichtbij. 5. Er komen in alle gemeenten centra voor jeugd en gezin, in de buurt of als onderdeel van de brede school. Zij krijgen de regie bij het begeleiden van gezinnen en het doorverwijzen van jongeren met problemen. De kwaliteit van de jeugdzorg wordt verbeterd door het aantal jeugdigen waar een gezinsvoogd verantwoordelijk voor is aanzienlijk te verlagen. Minderjarigen zonder geldige verblijfsvergunning die geen misdrijf hebben gepleegd, mogen niet in een justitiële inrichting worden geplaatst. Er wordt binnen een jaar voor capaciteit gezorgd voor opvang van deze minderjarigen. 28 6. Ouderen, chronisch zieken en gehandicapten krijgen maximale zeggenschap over het eigen leven. Gemeenten hebben de plicht om hun participatie zo breed mogelijk te ondersteunen. Zo wordt het mogelijk om bijvoorbeeld onderwijs te volgen, te sporten en (vrijwilligers)werk te doen. Vervoer en ontoegankelijke voorzieningen mogen geen beperking vormen voor participatie. Er kan gekozen worden voor een persoonsgebonden budget of voor gemeentelijke ondersteuning. In de gemeente komt één loket voor alle hulpvragen. Mantelzorgers worden beter ondersteund. 7. Verpleeghuiszorg is gericht op de kwaliteit van het leven, met voldoende privacy en aandacht van verzorgenden. Meer geld is nodig voor meer goed opgeleid personeel in de instellingen. 8. In de gehandicaptenzorg staat de keuzevrijheid centraal. De mogelijkheid van ouders om zelf de zorg voor een gehandicapte kind te organiseren wordt beter door het gebruik van persoonsgebonden budgetten te stimuleren. In de instellingen worden de groepen kleiner en de gebouwen beter. 9. Er komt meer bemoeizorg voor mensen in de knel. Schizofrene patiënten en verslaafden die (nog) geen gevaar voor zichzelf of anderen vormen, laten we niet aan hun lot over. 10. Wij willen een maatschappelijk en politiek debat over wanneer sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden. Dat gaat ook over de voorwaarden die dan gedefinieerd moeten worden om eigen keuzes aan het eind van het leven te realiseren. Solidaire zorg 11. De ziektekosten worden solidair opgebracht. Dat betekent solidariteit tussen jong en oud, tussen rijk en arm én tussen gezond en ziek. De financiering van de zorg wordt meer inkomensafhankelijk door de nominale premie te verlagen. De no-claim wordt afgeschaft. Het eigen risico wordt inkomensafhankelijk. 12. Sociale verzekeraars zonder winstoogmerk krijgen een centrale rol in de uitvoering van de publieke basisverzekering. Wachtlijsten worden weggewerkt. Het basispakket wordt uitgebreid tot alle noodzakelijke (voor)zorg waaronder anticonceptie en de basis tandartszorg. Langdurige zorg (AWBZ) komt in het basispakket. 13. Werken als zorgverlener moet weer aantrekkelijk worden. Het vak wordt in ere hersteld door de werkdruk te verminderen en het carrièreperspectief voor verplegenden en verzorgenden te verbeteren via aanpassing van de functie- en beloningenstructuur. Er komen meer stageplaatsen voor zorgverleners in opleiding. 14. De alternatieve zorg wordt door de overheid goed gereguleerd en geregistreerd. Alternatieve beroepsgroepen moeten onder andere aantonen dat zij een opleiding hebben, een goed kwaliteitsbeleid voeren en een klachtenregeling hebben. 15. Er komt een waarborgfonds voor de kosten van medisch noodzakelijke hulp voor mensen die geen ziektekostenverzekering kunnen afsluiten. 8. Land zonder angst Agenten voor ons 1. Politie en justitie treden in de wijk effectiever op om het veiligheidsgevoel van burgers te verbeteren. De administratieve lasten voor agenten worden verminderd. Zij komen veel meer op straat en in de wijk, zodat wijkbewoners de politie weten te vinden. Er komt geen nationale politie, de prioriteiten worden lokaal bepaald. Lokaal worden ook afspraken gemaakt over de strikte voorwaarden waaronder cameratoezicht en preventief fouilleren kunnen worden toegepast. De identificatieplicht wordt afgeschaft. Ook huiselijk geweld en seksueel misbruik achter de voordeur wordt aangepakt. In de aanpak van eerwraak, vrouwen besnijdenis en gedwongen huwelijken wordt nauw samen gewerkt met organisaties van migranten(vrouwen). 2. Door de productie van softdrugs te legaliseren en de verstrekking van harddrugs op medische gronden uit te breiden, neemt de overlast af en wordt de werkdruk van politie en justitie verminderd. Op landelijk niveau worden afspraken gemaakt over een betere aanpak 29 van jeugd- en zedenzaken en huiselijk geweld. 3. Politiekorpsen vormen met meer vrouwen, homo’s en migranten een betere afspiegeling van de maatschappij. Door specifieke wervings- en voorlichtingscampagnes komt ook een evenredige vertegenwoordiging bij officieren van justitie, de reclassering en rechters. 4. Er komt een landelijke registratie van misdrijven jegens groepen op grond van onder andere sekse, etniciteit en seksuele gerichtheid. Effectief straffen 5. Er wordt snel en proportioneel gestraft. Gedetineerden hoeven niet hun cel te delen. Bij voorkeur worden bij delicten met een lage strafmaat alternatieve straffen toegepast. Ter voorbereiding van de terugkeer in de maatschappij krijgen gedetineerden meer begeleiding, behandeling en opleiding, ook na hun vrijlating. Voor TBS-veroordeelden komen er meer plaatsen en betere begeleiding bij verlof en na afloop. 6. De rechtspositie van slachtoffers wordt versterkt. Politie en openbaar ministerie zijn verplicht slachtoffers die daar prijs op stellen op de hoogte te stellen van het verloop van hun strafzaak. Slachtoffers van lichte misdrijven krijgen het recht om onder begeleiding daders rechtstreeks te confronteren met hun leed en afspraken te maken over compensatie buiten de rechter om. 7. Bij elk politie-, getuigen- en deskundigenverhoor mag de advocaat van de verdachte aanschuiven. Standaard worden deze verhoren op video vastgelegd. De bevoegdheid om verdachten maximaal twee jaar in voorlopige hechtenis te kunnen houden zonder concrete verdenking wordt geschrapt. 8. Nederland gaat kritisch om met uitlevering van verdachten naar landen waar andere rechtsnormen gelden dan hier. Tegen terrorisme 9. Terrorisme bestrijden we internationaal. Er komt een Europese aanpak voor opsporing en bestraffing van grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme. Iemand die is veroordeeld en bestraft in verband met terrorisme, wordt na zijn bestraffing niet uitgesloten van elementaire rechten en voorzieningen. De Europese Unie verbetert zo spoedig mogelijk de grondrechtenbescherming van burgers en vreemdelingen door toe te treden tot het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en het Europees Grondrechtenhandvest bindend te maken. 10. Ter voorkoming van criminaliteit en terrorisme wordt de samenwerking tussen inlichtingenen veiligheidsdiensten, politiekorpsen en gemeentebesturen drastisch versterkt. Over concrete dreigingen worden mensen objectief en eerlijk geïnformeerd. 11. Inlichtingen- en veiligheidsdiensten komen onder strenge democratische en rechterlijke controle. Informatie van deze diensten mag slechts in strafprocessen als bewijsmateriaal worden gebruikt als zij kenbaar is voor de verdachte en zowel wat betreft rechtmatigheid als betrouwbaarheid toetsbaar is door de rechter. 9. Allemaal burgers Meedoen in de politiek 1. Burgers krijgen meer te zeggen. Er wordt een landelijk, correctief, bindend referendum ingevoerd. De stemgerechtigde leeftijd wordt verlaagd naar zestien jaar. De kiezer krijgt naast een stem op een politieke partij bij landelijke verkiezingen ook de mogelijkheid om zijn of haar stem uit te brengen op de gewenste coalitie. De Tweede Kamer kiest de formateur voor kabinetsformaties. De Eerste Kamer wordt afgeschaft. De burgemeester wordt door de gemeenteraad gekozen. Zo lang dat nog niet mogelijk is, blijft GroenLinks meedoen aan burgemeestersbenoemingen. Iedereen krijgt het recht om wetten door de rechter te laten toetsen aan de grondwet. 2. Migranten die vijf jaar in Nederland wonen, krijgen landelijk en Europees kiesrecht. 30 Kinderen van migranten die in Nederland geboren worden, krijgen de Nederlandse nationaliteit. Mensen die de Nederlandse nationaliteit krijgen, hoeven hun oude niet op te geven. 3. Voor Nederland en de Nederlandse Antillen en Aruba geldt een onverdeeld Nederlands burgerschap. Er wordt geen toelatingsregeling ingesteld voor Antilliaanse en Arubaanse jongeren. Zij krijgen meer kansen om in Nederland te studeren. 4. In de staatkundige verhoudingen staat vergroting van de zeggenschap en zelfstandigheid van de Nederlandse Antillen en Aruba voorop. Nederland bevordert duurzame sociaaleconomische ontwikkeling van de Nederlandse Antillen en Aruba door de schuldenlast te saneren. De samenwerking met de lokale politie en justitie wordt verbeterd. De sociale vormingsplicht krijgt structurele ondersteuning. Beter bestuur, minder management 5. Het openbaar bestuur wordt vereenvoudigd en de bureaucratie teruggedrongen. Het bestuur komt dichter bij mensen. De rol van gemeenten wordt groter op terreinen als het onderwijs, de (jeugd)zorg, veiligheid en werkgelegenheid. Bestuurslagen worden zo democratisch mogelijk gekozen. Het moet voor mensen met vragen en problemen duidelijk zijn waar ze terecht kunnen. Bestuurlijke drukte veroorzaakt door allerlei bestuurlijke tussenlagen en deelvormen wordt afgeschaft. De taak van waterschappen wordt overgenomen door andere overheden. 6. Drinkwatervoorziening, de energievoorziening en het openbaar vervoer zijn nutsvoorzieningen die primair door de overheid moeten worden geregeld. Netwerken die het karakter hebben van een monopolie behoren eigendom te zijn van de overheid. 7. Politiek moet transparant zijn. Een regeerakkoord is kort en bondig en wordt opgesteld door de nieuwe ministers, onder leiding van de minister-president. De coalitiefracties hebben zich enkel gebonden aan een plan op hoofdlijnen, dat de basis is voor het regeerakkoord. Politieke tegenstellingen moeten zichtbaar worden gemaakt en worden uitgevochten in de politieke arena van parlement en gemeenteraad. Politici krijgen geen voorkeursbehandeling ten opzichte van andere burgers in welk opzicht dan ook. Er is soberheid in financiële regelingen die henzelf ten goede komen. De strafrechtelijke immuniteit voor overheden wordt afgeschaft. 8. Inkomens van topbestuurders in de publieke en semi-publieke sector blijven onder het niveau van het salaris van de minister-president. In de marktsector wordt zelfverrijking aan de top tegengegaan door georganiseerde tegenstand van werknemers en verplichte opname van salarissen van topbestuurders in CAO’s. 9. Op lange termijn wordt Nederland een republiek. Op korte termijn wordt de functie van de koning enkel ceremonieel. Een open cultuur 10. Het budget voor kunst en cultuur bedraagt 1% van de rijksbegroting. 11. Het vierjaarlijks bestemmen van kunstsubsidies wordt vervangen door een systeem van langlopende subsidies en fondsbeoordelingen. Een deel van het budget zal voor nieuwe projecten gereserveerd worden. Aan de professionele beoordelaars worden hogere eisen gesteld. Gemeenten krijgen meer geld en ruimte om ateliers en broedplaatsen voor kleinschalige kunstzinnige experimenten te ondersteunen. De financiële armslag voor bescherming van het cultureel erfgoed als archieven, musea en monumenten wordt vergroot. 12. De publieke netten worden geheel reclamevrij, met onafhankelijke netredacties, redactiestatuten en een onafhankelijke eind- of hoofdredacteur. Geld van het Stimuleringsfonds Culturele Omroepproducties komt ook beschikbaar voor commerciële televisie om de kwaliteit te verhogen en om de kansen van jonge TV-makers te vergroten. Het aantal publieke televisiezenders wordt teruggebracht naar twee. De taak van de publieke omroep is het aanbieden van een divers pakket programma’s, inclusief amusement, dat verschillende doelgroepen aanspreekt. Er komt meer geld beschikbaar voor digitale media en content. 13. Bij machtsconcentraties bij media-aanbieders dient de overheid in te grijpen om pluriformiteit te garanderen. De overheid houdt toezicht op de toegankelijkheid van het digitale domein, gaat digitale uitsluiting tegen en bevordert het gebruik van open standaarden. De publieke sector stapt over op vrije software. 31 14. Er komt op scholen meer ruimte voor cultuureducatie, met speciale aandacht voor nieuwe media als het internet. De culturele chipcard voor jongeren wordt uitgebreid. Onze monumenten, musea, cultuurhistorische landschappen en archieven moeten makkelijker toegankelijk en beter beschermd worden. 10. Een rijke toekomst Meer en langer werken, lasten eerlijk delen 1. Het verhogen van de arbeidsparticipatie is de belangrijkste manier om de kosten van de vergrijzing op te vangen. Wij willen een sociale en flexibele AOW die ouderen uitnodigt tot langer doorwerken. Na veertig jaar werken hebben mensen recht op AOW en hierbij telt ouderschaps-, zwangerschaps- en zorgverlof mee als gewerkte jaren. Rijke ouderen gaan meebetalen aan de AOW door de AOW-premie te fiscaliseren. 2. Een brede hervorming van het belastingstelsel draagt bij aan deelname aan werk en eerlijke verdeling tussen rijk en arm. Er komt een nieuw hoog belastingtarief vanaf een inkomen van 100.000 euro. De subsidies aan rijken worden beperkt door de twee grootste aftrekposten - de hypotheekrenteaftrek en de pensioenaftrek - aan te passen en te richten op lagere en middeninkomens. 3. De hypotheekrenteaftrek wordt geleidelijk aangepast. Een hoger inkomen leidt niet langer tot een grotere aftrek. De aftrek wordt een subsidie van dertig cent op elke euro betaalde hypotheekrente voor iedereen die onvoldoende vermogen heeft. Het eigenwoningforfait wordt vervangen door een vermogensbelasting op dat gedeelte van de waarde van de woning dat uitkomt boven de gemiddelde prijs van een koopwoning. 4. Vermogen wordt zwaarder belast bij mensen met veel vermogen. De belasting op vermogen wordt geheven op de feitelijke vermogensinkomsten en de vermogensinkomstenbelasting krijgt net als de inkomstenbelasting een progressief karakter. 5. De belastingen op erfenissen worden gemoderniseerd. Kinderen worden niet langer bevoordeeld ten opzichte van andere erfgenamen, zoals kleinkinderen of vrienden. Grote erfenissen worden zwaarder belast door de belasting meer afhankelijk te maken van de omvang van de erfenis. Het doen van schenkingen tijdens het leven wordt makkelijker gemaakt. 6. Met verstandig begrotingsbeleid wordt niet bezuinigd in slechte tijden en wordt niet teveel geld uitgegeven in goede tijden. Zo moeten Europese afspraken over begrotingsbeleid (Stabiliteits- en Groeipact) geformuleerd worden. Er komt een structureel overschot op de begroting om volgende generaties een lagere staatsschuld en duurzame overheidsfinanciën na te laten. 32 Dit is het verkiezingsprogramma van GroenLinks. Ruim een half jaar heeft de programmacommissie met veel enthousiasme geschreven aan een bondig programma. Leden, werkgroepen, medewerkers en vertegenwoordigers van GroenLinks hebben bijgedragen om er een wervend programma van te maken. Via de speciale website hebben velen hun ideeën, concrete voorstellen, tips en suggesties laten weten. Inspiratie vond de commissie in gesprekken met veel maatschappelijke organisaties en denkers van binnen en buiten GroenLinks. De uitkomsten van de gesprekken, debatten en adviezen heeft de commissie zo goed mogelijk verwerkt. Het definitieve verkiezingsprogramma is op het congres van 30 september en 1 oktober 2006 vastgesteld. Het programma is door de programmacommissie onder verantwoordelijkheid van het partijbestuur van GroenLinks opgesteld. De voorzitter van de commissie was Kees Vendrik. De commissieleden waren: Jolande Sap, Martijn Dadema, Olof van der Gaag, Shervin Nekuee, Tineke Strik en Mathilde Streefkerk. De secretarissen waren: Bart Snels en Noortje Thijssen. 33