1. Werken aan het Nederland van morgen Kinderen eerst! We geloven in de toekomst van Nederland. We moeten daarom werken aan het Nederland van morgen. Dat betekent fors investeren in de kracht van de jeugd. Zij is onze toekomst. Daarom stelt de PvdA kinderen voorop. Als ouder wil je het beste voor je kind. Dat begint bij het moment dat je kind als baby in de wieg ligt en die zorg houdt eigenlijk nooit meer op. De opvoeding van kinderen wordt steeds ingewikkelder. De druk op gezinnen neemt toe. Op straat is er weinig ruimte voor kinderen om veilig te kunnen spelen. Ook kinderen worden geconfronteerd met de verruwing in de samenleving, en ze doen daar zelf vaak aan mee. Het pesten op scholen, het toegenomen alcoholgebruik onder tieners zijn zorgelijke ontwikkelingen die de kansen voor kinderen verminderen. De samenleving moet daarom kindvriendelijker worden. Opvoeden is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van ouders, en dat gebeurt primair in het gezin. Dat betekent niet dat ouders maar aan hun lot moeten worden overgelaten. Ouders moeten kunnen vertrouwen op goede zorg en opvang van hun jonge kinderen. Ze moeten weten dat, ongeacht de opleiding die wordt gevolgd, hun kinderen in een veilige omgeving goed onderwijs krijgen, en dat er na hun opleiding werk is. En in de - gelukkig zeldzame - gevallen dat ouders de opvoeding van hun kinderen niet zelf aankunnen, krijgen ze - desnoods gedwongen - hulp. Goede opvang en zorg verzekerd ‘Kinderen eerst’ beginnen bij het begin. En dat is de geboorte of adoptie. Het geluksgevoel. Het inschrijven bij de burgerlijke stand. Thuis of in het ziekenhuis zorgeloos genieten van de eerste dagen en weken. Maar dan houdt het kraamverlof op en moet je nadenken over hoe je alles gaat organiseren. Misschien zijn er ouders of schoonouders die kunnen helpen. Maar meestal ben je aangewezen op kinderopvang. En die moet goed zijn. Want je kind draag je niet zo maar over. Je kind moet zich op zijn gemak voelen. Je moet je er als ouder goed bij Werken aan een beter Nederland 15 voelen. Is dat nu altijd zo? Nee, lang niet altijd. Natuurlijk werken er in de kinderopvang prima mensen met hart voor kinderen. Maar de kwaliteit van de kinderopvang is nog niet goed genoeg. Veel ervaren krachten stoppen, moegestreden van het met te weinig mensen aandacht geven aan zoveel kinderen. Bovendien is het regelen van kinderopvang vaak een bureaucratisch gedoe. Het moet echt anders, beter. Andere landen laten zien dat dat kan. In Nederland hebben we nog een wereld te winnen. We willen een goede en toegankelijke kinderopvang. Dat draagt er toe bij dat kinderen echt gelijke kansen krijgen. En het is goed voor de ontwikkeling van het kind. Want kinderopvang van goede kwaliteit geeft kinderen de kans om te kunnen spelen en leren met leeftijdsgenootjes. Maar het is ook goed voor ouders. Kinderopvang biedt hen meer kansen om zorg voor hun gezin en werk te combineren. • De kwaliteit van de kinderopvang gaat omhoog. Huisvesting, veiligheid, het opleidingsniveau van de beroepskracht en de informatie aan de ouders moet de kwaliteit hebben dat je als ouder je kind er met een gerust hart aan toevertrouwt. Deze eisen liggen hoger dan de huidige normen. Ook wordt er goed toezicht gehouden op de pedagogische kwaliteit. • Betaalbare kinderopvang. Kinderopvang is nu voor veel mensen veel te duur. Veel ouders, in de praktijk vooral moeders, kunnen het inkomen dat zij verdienen meteen weer afstaan aan het kinderdagverblijf. De PvdA wil kinderopvang als basisvoorziening voor alle kinderen van 0-12 jaar. Deze basisvoorziening omvat een samenvoeging van alle voorschoolse voorzieningen voor 0 tot 4 jaar (waaronder peuterspeelzalen en voorschoolse educatie) en een volledig pakket buitenschoolse opvang (voor-, tussen- en naschools) voor kinderen van 4 tot 12 jaar. Drie dagen per week opvang zijn gratis. Meer dagen kan tegen bijbetaling naar draagkracht. • De tijden van de verschillende vormen van kinderopvang worden flexibeler. Ook als je geen 9 tot 5 baan hebt, moet je er iets aan hebben. • In de kinderopvang krijgen alle kinderen de kans zich van jongs af aan spelenderwijs te ontwikkelen en te leren. Voor de ontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat ouders betrokken zijn en goed Nederlands spreken en schrijven. Daarom wordt aangehaakt bij inburgering en opvoedingsondersteuning, daar horen taallessen en alfabetiseringstrajecten voor ouders bij. • Ouders krijgen samen een kind. Terecht willen steeds meer ouders voor een belangrijk deel samen voor hun kinderen kunnen zorgen, zeker als ze nog erg klein zijn. Daarom komt er een goede algemene regeling voor ouderschapsverlof gedurende zes maanden tegen 70% van het minimumloon, waarbij 16 Samen sterker vaders en moeders zelf kunnen bepalen hoe ze dit verlof onderling verdelen. We creëren de mogelijkheid dat sociale partners in de CAO een langer wettelijk kraamverlof en zwangerschapsverlof kunnen opnemen. • Er komen ouder- en kindcentra, die aansluiten op bestaande lokale voorzieningen, waarin ouders en kinderen op één plek alle hulp kunnen vinden. Hier is aandacht voor preventie en zorg, en wordt babysterfte voorkomen. Ouders kunnen hier ook terecht met opvoedkundige problemen. Kinderen die hier niet komen worden niet vergeten: medewerkers van de ouder- en kindcentra gaan deze kinderen opzoeken en samen met de ouders bekijken of zij ondersteuning nodig hebben. Kinderen beschermd Goede kinderopvang is van groot belang voor de kansen van kinderen. Maar daarmee zijn we er in de huidige samenleving niet. In veel steden is nauwelijks fysieke ruimte voor kinderen en zijn kinderen relatief vaak slachtoffer in het verkeer. Het is niet te accepteren dat kinderen slachtoffer worden van misbruik. Kinderen verdienen bescherming. De samenleving moet kindvriendelijker worden. Dat betekent ook aandacht voor kinderen die uit de band dreigen te springen; vroeg ingrijpen helpt. De toekomst van een kind mag niet worden verpest door bureaucratische rompslomp of heen en weer geschuif tussen instellingen. Tegelijkertijd moeten kinderen die zich asociaal gedragen ervaren dat dit ook van hen niet wordt geaccepteerd. • Het is onacceptabel dat elk jaar zo’n 50.000 kinderen slachtoffer worden van misbruik. Er komt een meldingsplicht van misbruik voor mensen die vanuit hun werk met kinderen te maken hebben. De privacyoverwegingen tellen hier minder zwaar. Na een melding moeten kinderen ook direct kunnen worden geholpen. • Elk kind dat slachtoffer wordt in het verkeer is er één te veel. . Buurten moeten veiliger worden gemaakt voor kinderen, bijvoorbeeld door verkeersveilige schoolroutes. Kinderen moeten lekker buiten kunnen spelen. Er moeten voldoende veilige en schone speelplekken zijn. • Betere opvoedingsondersteuning en gezinscoaching voor ouders die het alleen niet redden. Als er signalen zijn dat het met een kind de verkeerde kant opgaat, moet worden ingegrepen. Ouders die weigeren mee te doen, kunnen daartoe worden gedwongen. Werken aan een beter Nederland 17 • Als een kind regelmatig spijbelt moet dit binnen een maand door de ‘spijbelrechter’ behandeld worden. • Aanpak van criminaliteit bij de jeugd vergt betere coördinatie van betrokken instanties. Er moeten goede afspraken komen welke instantie het initiatief heeft. Blijft dat onduidelijk, dan mislukken projecten zoals de 'patserprojecten' waarbij een slimme combinatie van strafrechtelijke, bestuursrechtelijke en fiscale dwangmiddelen het mogelijk had kunnen maken om effectief op te treden tegen leiders van jeugdbendes. • Gestrafte jongeren gaan overdag naar school of werk en zitten ’s avonds hun straf uit. Jeugdzorg Jeugdzorg is van groot belang om achterstanden en problemen bij de jeugd te voorkomen en verhelpen. Wachtlijsten in de jeugdzorg kan de overheid zich niet permitteren. Er zijn toch ook geen wachtlijsten bij de brandweer? Ook vallen kinderen nu vaak tussen wal en schip door de onoverzichtelijkheid van organisaties die zich met jeugd bezighouden. De PvdA vindt dat ontoelaatbaar. • De PvdA gaat de wachtlijsten in de jeugdzorg wegwerken door voldoende personeel aan te nemen en voor voldoende vervolgopvang te zorgen. • De organisatie van de jeugdzorg moet drastisch versimpeld worden. Minder loketten, minder organisaties en meer zorg op maat voor de kinderen die dit nodig hebben. Bureaus voor jeugdzorg moeten lokaal aangestuurd worden om te voorkomen dat kinderen de weg kwijt raken in het oerwoud van organisaties en instellingen die allemaal op verschillende niveaus actief zijn. De grotere centrumgemeenten krijgen de regiefunctie om alles wat met jeugd te maken heeft goed te organiseren. • Er moet betere opvang komen voor kinderen met een combinatie van problemen. Zij mogen niet van de ene naar de andere instelling worden geschoven. • Overmatig gebruik van alcohol en drug door jongeren is een sterk toenemend probleem. Deze trend moet gekeerd worden. Onderdeel van de bijbehorende aanpak is de illegale verkoop van drank aan jongeren onder de 16 jaar door horeca en detailhandel met stevige hand te bestrijden. 18 Samen sterker Onderwijs: de basis van het Nederland van morgen Werken aan het Nederland van morgen, betekent investeren in het onderwijs van vandaag. Het belang van goed en toegankelijk onderwijs kan moeilijk worden overschat. Daarmee wordt geïnvesteerd in de talenten van onze jeugd. Vanaf het moment dat ze voor het eerst het schoolplein oplopen tot het moment dat ze met een diploma de school vaarwel zeggen. Goed en toegankelijk onderwijs biedt de jeugd de beste garantie voor een kansrijke toekomst. Het is de emancipatiemotor bij uitstek. Dat was het 100 jaar geleden en dat is het nog steeds. Wij zijn om die reden ook voorstander van een stevig in het leerplan verankerde plaats voor cultuureducatie op elke school in het primair onderwijs. Goed onderwijs vormt kinderen, in kennisvaardigheden, maar ook in sociaal-cultureel opzicht. Goed onderwijs draagt bij aan de vorming van het Nederland van morgen. Goed onderwijs is ook in het belang van Nederland. De komende jaren wordt krapte op de arbeidsmarkt zichtbaar. Door de vergrijzing stromen velen uit. Tegelijkertijd vraagt de arbeidsmarkt om steeds beter opgeleid personeel door het teruglopen van de hoeveelheid laaggeschoolde arbeid en het toenemen van kennisintensieve arbeid. We kunnen geen enkel beschikbaar talent missen. Daarom zijn forse investeringen in het onderwijs noodzakelijk. De investeringen in het onderwijs komen ten goede van de leerlingen en de leerkrachten. Het geld wordt ingezet om de kwaliteit van het onderwijs in de klas te verbeteren. De bureaucratie wordt tegengegaan. De afgelopen jaren is een onderwijsbeleid gevoerd van sluipende afbraak. Onderwijsinstellingen zijn er niet meer zeker van hoeveel geld zij kunnen verwachten van Den Haag. Zij zijn daarmee afhankelijk geworden van de grillen van Den Haag. Maar er is meer dat de kracht van het onderwijs ondermijnt. De arbeidsmarktpositie en het carrièreperspectief van leraren zijn niet goed genoeg, waardoor ervaren en kwalitatief goede mensen het onderwijs vaarwel zeggen. Hierdoor wordt de status van het vak van leraar in toenemende mate geschaad en die ontwikkeling willen wij keren. Daarnaast hebben de fusies in het onderwijs de menselijke maat aangetast. Waar geborgenheid verdwijnt, ligt anonimiteit op de loer. Dat is niet goed voor kinderen, zeker niet op scholen waar veel wordt gespijbeld en de schooluitval groot is. Die trend wil de PvdA keren. De PvdA streeft naar kleinere scholen. Nederland heeft behoefte aan vak- Werken aan een beter Nederland 19 mensen. Ondertussen verspillen we talent door uitval in het VMBO én het MBO. Dat moet beter. Tegengaan van schooluitval verdient topprioriteit, terwijl doorstroming van het ene naar het andere onderwijstype weer wordt bevorderd. Tenslotte staat de toegankelijkheid van het onderwijs onder druk door de snel stijgende schoolkosten. Geld is altijd schaars, ook voor het onderwijs. Er moeten keuzes worden gemaakt. De PvdA zet sterk in op investeringen waar het maatschappelijk rendement het hoogst is en de zelfredzaamheid van mensen relatief laag. Dat betekent veel extra investeren in voorschoolse opvang, het primair onderwijs en het VMBO. Daarnaast willen we voor de komende jaren de scholen ruimte geven. Dat betekent geen grote stelselwijziging maar rust aan het front, zodat mensen op een goede manier hun werk kunnen doen: namelijk het onderwijzen en vormen van de talenten van onze jeugd. Goed onderwijs zonder goede leerkrachten bestaat niet. Daarom vinden we dat het leraarschap aantrekkelijker moet worden. De leraar moet daarom weer meer zeggenschap krijgen over de inhoud van de lessen. Ook de kwaliteit van de PABO en andere lerarenopleidingen moet beter worden. Leraren die lesgeven in kansarme wijken of dorpen of aan lastige kinderen zouden de waardering voor dat belangrijke werk terug moeten zien op hun salarisstrook. Leraren worden steeds vaker geconfronteerd met asociaal en agressief gedrag. Daar mogen we ons nooit bij neerleggen. Schoolbesturen krijgen de mogelijkheid om kinderen met achterstanden meer lesuren te geven om op het gewenste kennisniveau te komen. Omdat het lesgeven de kerntaak is van het onderwijs, moet het mogelijk zijn voor degenen die alleen lesgeven ook hun maximum salarisschaal te halen. Basisonderwijs: verankerd in de buurt Het basisonderwijs is cruciaal voor de ontwikkeling van een kind. De staat van veel schoolgebouwen is slecht en veel gebouwen zijn bovendien niet ingericht volgens de hedendaagse eisen op het gebied van didactiek en methodiek. Goed onderhouden en gefaciliteerde schoolgebouwen helpen voorkomen dat groepen kinderen het niveau niet aankunnen. Investeringen in de gebouwen is een bittere noodzaak. De PvdA moedigt het verder uitbouwen van de brede schoolactiviteiten als concept aan, met als uitgangspunt de positie van (basis-)scholen in wijken te versterken en/of te vergroten. In een samenwerkingsverband dienen diverse (lokale) participanten uit de velden onderwijs en welzijn ernaar te streven om op een vernieuwde en doeltreffende wijze faciliteiten op het 20 Samen sterker gebied van bijvoorbeeld kinderopvang, sport, cultuur en educatie te bieden aan de kinderen, jongeren en volwassenen in de wijk. • Scholen verdienen een beter onderhoud. De PvdA vindt het niet toelaatbaar dat kinderen les krijgen in gebouwen die versleten zijn en niet beschikken over de voorzieningen van deze tijd. Zo is het niet te verkroppen wanneer wc’s op scholen niet hygiënisch zijn. • Bij voorkeur zijn de leerlingen op scholen in het primair onderwijs een afspiegeling van de buurt. Aanmelding voor primair onderwijs gebeurt vanaf twee jaar en ouders worden hierover voorgelicht, zodat alle ouders een eerlijke kans krijgen op plaatsing op de gewenste school. • Gemeenten en schoolbesturen komen in de positie om niet-vrijblijvende afspraken te maken over het realiseren van gemengde scholen in wijken waar dat mogelijk is. De vrijheid van ouders om de school te kiezen voor hun kinderen staat daarbij voorop. • Scholen leveren een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van asociaal gedrag. Leerkrachten krijgen de ruimte de overdracht van normen en waarden in te passen in het bestaande curriculum. Er moet in het onderwijs aandacht besteed worden aan de mensenrechten. • De leraar is de ware held van de kenniseconomie. In de arbeidsvoorwaarden van leraren op de basisschool (en het VMBO) komt 10% ruimte voor salarisverhoging, scholing en het verlagen van het aantal lesuren, zodat er meer ruimte ontstaat voor een grotere variatie in carrièremogelijkheden. • Jonge kinderen hebben vaak niet de ruimte om veel buiten te spelen, zeker niet in drukke steden. Op vroege leeftijd ontstaat zo bewegingsachterstand. Om dit te bestrijden, moet op de basisschool een goed en professioneel aanbod van sport zijn dat wordt gegeven door vakleerkrachten. Ook leren alle kinderen op school weer zwemmen. • Alle kinderen hebben het vermogen iets te leren en het recht zich een plaats in de samenleving te verwerven. Voor bepaalde groepen leerlingen is extra zorg en aandacht op maat nodig. De PvdA wil investeren in de functie van de speciale zorg voor deze kinderen. Meer ruimte voor professionals, meer kindgericht en minder systeemgericht. Waar mogelijk moet deze extra aandacht binnen de gewone school worden geboden, bijvoorbeeld als het gaat om aangepaste leermiddelen. Als de benodigde speciale zorg niet binnen het regulier onderwijs geboden kan worden, moet ook voor deze leerlingen een passend traject worden geboden. • Basisscholen lopen sneller tegen de grenzen van hun capaciteit aan met Werken aan een beter Nederland 21 Weer Samen Naar School dan verwacht. Daarom wil de Partij van de Arbeid meer aandacht besteden aan betere scholing en bijscholing van docenten. Bovendien pakt Weer Samen Naar School ook niet voor alle kinderen positief uit. In de groei van het aantal leerlingen in het LWOO zien we bijvoorbeeld teveel kinderen die naar het speciaal onderwijs hadden moeten gaan. Op dit punt moet de indicatiestelling worden verbeterd. Daarnaast moet het onderwijsconcept binnen WSNS gedifferentieerd worden om recht te doen aan de verscheidenheid in de capaciteit van kinderen. Verder moet de rol van ouders worden versterkt. Daarbij moet rekening worden gehouden met de sterk toenemende vraag vanuit etnische minderheden naar plaatsing op het speciaal onderwijs en met de begeleiding van ouders. De indicatiestelling wordt vereenvoudigd omdat in de praktijk de uitslag van de indicatie nauwelijks verschilt van het advies van het schoolhoofd. In twijfelgevallen worden gemeenten verplicht een onafhankelijke professionele partij in te schakelen voor een second opinion. Het belang van het kind staat altijd centraal. • Kinderen die een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs bezoeken, hebben vaak een lange reistijd, omdat de scholen een regionale functie hebben. Kortere reistijden bij hun vervoer zijn van belang om de schooldag te bekorten. Leerlingenvervoer mag daarom gebruik maken van busstroken en krijgt voorrang bij de veren. Dit geldt ook voor kinderen die dagbehandelingcentra bezoeken. Een bundeling van doelgroepenvervoer bij de gemeente mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van het leerlingenvervoer. VMBO/MBO: de vakmensen van morgen We hebben behoefte aan vakmensen. Nu wordt veel talent verspild omdat teveel jongeren vroegtijdig het VMBO verlaten. Die schooluitval moet met de grootste spoed worden aangepakt. Achterstanden in de kwaliteit van schoolgebouwen worden weggewerkt. Praktijklokalen van het VMBO/MBO moeten goed zijn en voldoen aan de eisen die in de praktijk buiten school worden verlangd. Het VMBO verdient een forse investering. • Om uitval te voorkomen, pakken we de negatieve gevolgen van de grootschaligheid aan; er wordt gestreefd naar kleinere scholen binnen grotere bestuurlijke eenheden. • Een groot deel van de uitval na het VMBO op de ROC’s wordt veroorzaakt door een verkeerde keuze van de vervolgopleiding. Dat kan deels worden 22 Samen sterker voorkomen door in samenspraak met ROC en CWI een zwaarwegende beroeps- en opleidingskeuzetest aan te bieden. Binnen ROC’s moeten er opvangklassen komen voor die leerlingen die uitvallen omdat ze een verkeerde studiekeuze hebben gemaakt. Zo blijven ze in beeld en kunnen ze worden geholpen bij het maken van een nieuwe, betere studiekeuze. Om scholieren goed te begeleiden in hun vervolgopleiding is het belangrijk dat in het VMBO echt invulling wordt gegeven aan het mentoraat. • Budget voor scholen wordt niet langer gekoppeld aan slagingspercentages en een maximaal aantal leerjaren. Zo wordt voorkomen dat leerlingen steeds sneller naar een opleiding onder hun niveau worden gestuurd. Talent moet optimaal benut worden. • Sommige jongeren vallen uit omdat ze niet kunnen voldoen aan de vaak theoretische eisen van de startkwalificatie, terwijl ze wel goede vakmannen of vakvrouwen zijn die hun weg binnen een bedrijf weten te vinden. Geef die jongeren de ruimte en hinder hen niet met die dwangmatige standaard theoretische startkwalificaties, maar zorg voor een praktijkgericht diploma. Daarom moet er meer maatwerk komen in het diplomasysteem van het VMBO. Zodat de ambitie ´niemand van school zonder diploma´ recht doet aan de mogelijkheden en toekomst van een kind. • Het VMBO is voor veel scholieren overigens allesbehalve het eindstation. Scholieren die willen doorleren moeten daartoe worden aangemoedigd. Van het VMBO naar het MBO of doorstromen naar de HAVO en HBO. Stapelen moet weer mogelijk en gemakkelijker worden; het is een teken van succesvolle emancipatie. HAVO/VWO: rust aan het front Na alle stelselwijzigingen van de afgelopen jaren is rust aan het front nodig. Rust om leraren de tijd en ruimte te geven om te werken aan de kwaliteit van het onderwijs. Rust om het bestaande systeem bij te sturen waar nuttig en nodig. Het voortgezet onderwijs moet voor ouders betaalbaar blijven. • Schoolboeken zijn in Nederland gratis voor leerplichtige leerlingen. • HAVO- en VWO-opleidingen dienen jongeren voor te bereiden op hoger onderwijs. De selectiekwaliteit van het HAVO- en het VWO-examen wordt hersteld. Werken aan een beter Nederland 23 Hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek Het Hoger Beroepsonderwijs en het Wetenschappelijk Onderwijs moeten toegankelijk zijn en blijven voor iedereen die de capaciteiten heeft om zich op het hoogste niveau te ontwikkelen, en moeten van kwalitatief hoog niveau zijn. Mede door de inzet van de PvdA kunnen studieleningen nu meer naar draagkracht worden terugbetaald, zijn de leenmogelijkheden verruimd en is het terugbetalingstarief verlaagd. Het huidige studiefinancieringssysteem werkt echter nog lang niet optimaal. Nederland investeert – zeker in vergelijking met andere landen - weinig in het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Die investeringen moeten omhoog en er moet ruimte zijn om te excelleren, voor studenten, wetenschappers en instellingen. We willen in het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek geen eenheidsworst, studenten moeten wat te kiezen hebben. De PvdA stelt de student centraal in het hoger onderwijs. • Zonder over te gaan tot een volledig leenstelsel, worden de mogelijkheden om te lenen verruimd, zodat ook kan worden geleend voor een studie in het buitenland of voor een privaat aangeboden en door de overheid erkende hogere opleiding. Studeren in Cambridge of China kan een waardevolle bijdrage leveren aan de studie. Tegelijkertijd moet studeren in Nederland voor buitenlandse studenten aantrekkelijker worden. • Het erkennen van in het buitenland verkregen diploma's en competenties moet vergemakkelijkt worden. • Het wordt voor studenten en onderzoekers uit het buitenland minder moeilijk om een tijdelijke werk- en verblijfsvergunning te verkrijgen. De PvdA wil hiervoor de administratieve rompslomp afschaffen en voor instellingen in het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderwijs een eenvoudige procedure opstellen. • Er komt een ombudsman waar studenten met klachten terechtkunnen over de kwaliteit en organisatie van het onderwijs. Studenten moeten er van op aan kunnen dat ze waar voor hun geld krijgen, en dat ze terechtkunnen bij een onafhankelijke instantie die serieus naar klachten kijkt. • Universiteiten en HBO-instellingen gaan beter samenwerken, met behoud van eigen identiteit. Dit kan ook de doorstroming van studenten verder bevorderen. Universiteiten en HBO-instellingen krijgen de ruimte om maatwerk te leveren, en dus de mogelijkheid om te investeren in kwaliteit en verscheidenheid zodat er voor studenten iets te kiezen valt. 24 Samen sterker • Er komt geen nieuw beleid rond het open bestel, collegegelddifferentiatie en selectie aan de poort, zolang de ervaringen met de lopende experimenten niet zijn geëvalueerd. Een onderdeel van de evaluatie is de toegankelijkheid van het onderwijs. Deze mag niet in gevaar komen. • Er wordt 10% extra geïnvesteerd in het ongebonden en zuiver wetenschappelijk onderzoek, naast een forse impuls voor het onderzoek in de tweede geldstroom (NWO). Het moet weer aantrekkelijk worden om (top-)onderzoeker of docent te worden op de universiteit. Onderzoeksinstellingen en onderzoekers dienen, waar mogelijk, op Europees niveau partners te zoeken. Door de kennis binnen de Europese Unie te bundelen wordt het onderzoekspotentieel beter benut. Belemmeringen, die onderzoek op Europees niveau in de weg staan, worden geschrapt. • Het bureaucratische onderwijsmanagement op HBO's en universiteiten moet flink worden afgeslankt. De PvdA is voor vormen van toezicht die minder bureaucratie vergen dan nu. Jongeren aan het werk Een goede eerste stap op de arbeidsmarkt is van groot belang. Blijft die stap uit, dan dreigt een langdurige carrière als werkloze. Daar mogen we ons niet bij neerleggen. We kunnen geen talent verspillen. Er is voldoende werk te doen. Op talloze plekken komen instellingen, organisaties en bedrijven handen tekort, en dat tekort zal de komende jaren alleen maar groter worden. Voor een sterk en sociaal Nederland van morgen hebben we nu alle talenten hard nodig. • Jongeren tot 27 jaar moeten naar school gaan of werk hebben. Voor werkloze jongeren gaat een leer/werkplicht gelden. Voor jongeren die niet mee willen werken en bij wie gedragsproblemen meespelen worden onorthodoxe oplossingen niet geschuwd; dat kan in de vorm van opvang en disciplinering en sociale dienstplicht. • Stageplaatsen zijn belangrijk voor het afronden van de opleiding en de voorbereiding op werk. Momenteel bestaat er een gebrek aan stageplaatsen en leerwerkplaatsen, terwijl personeelstekorten dreigen. De PvdA stelt voor om in alle bedrijven en instellingen minimaal één stageplaats op iedere vijftig werknemers beschikbaar te stellen. Alle overheids- en semi-overheidsinstellingen geven hierbij het voorbeeld. Ook kleinere bedrijven dienen stageplaatsen beschikbaar te stellen. Hiervoor worden voorzieningen ingericht die het Werken aan een beter Nederland 25 makkelijker maken voor kleinere bedrijven om stagiaires aan te nemen. Voor ondernemers in het Midden- en Kleinbedrijf komt een stimuleringsregeling die het voor het MKB mogelijk maakt stagiaires goed te kunnen begeleiden. Stageplaatsen zijn niet vrijblijvend. Wie zich niet inzet op zijn stageplek, wordt daar stevig op aangesproken, door de school en door de werkgever. • Werkgevers krijgen een premieverlaging als ze jongeren in dienst nemen. Er komt een no-riskpolis die werkgevers van deze jongeren beschermt tegen de kosten van ziekteverzuim. • De leeftijd voor het minimumjeugdloon gaat van 23 naar 21 jaar. • Jongeren krijgen een sociaal dienstrecht: met een beurs worden zij in staat gesteld maatschappelijk relevant werk te doen in binnen- of buitenland.